vrijdag 25 oktober 2013

Cursus

Ik wil weer van de gelegenheid gebruik maken om iedereen te bedanken die heeft gedoneerd! Ik ben blij verrast door de reacties die ik krijg op mijn project.
In eerdere berichten had ik het over de cursussen die ik als tegenprestatie aanbied op mijn projectpagina http://www.voordekunst.nl/vdk/project/view/1613-a-portrait-of-the-artist-as-a-skyscraper.
Het gaat hier om twee cursussen. De eerste draait om de technieken die men kan gebruiken om een zo goed mogelijke illusie van de werkelijkheid te creëren, terwijl de andere cursus gericht is op het leren gebruiken van materialen door het creatieve experiment. De eerste is meer gericht op de theorie, de tweede meer op de praktijk.
Van de cursus Klassieke Schildertechnieken, zal ik de eerste twee lesbrieven in deze blog zetten, zodat je je een idee kunt vormen van wat het inhoudt. Het is een eendaagse cursus, waarin je een schilderij zult maken. De lesbrieven zullen meer informatie bevatten dan in een dag geleerd kan worden, maar ze geven de mogelijkheid om zelf in de goede richting verder te studeren en er is altijd de mogelijkheid om een uitgebreidere cursus te volgen.

Lesbrief 1 Introductie

In deze cursus zal je kennismaken met verschillende schildertechnieken die worden gebruikt om de illusie van de werkelijkheid te creëren op het platte vlak. De cursus kan voor iemand die volledig onbekend is met het schilderen, een goede kennismaking zijn, maar kan ook zeer leerzaam zijn voor de redelijk ervaren schilder die zijn/haar basiskennis wil versterken.
De principes achter deze technieken zullen op een eenvoudige manier worden geleerd. Hoewel de term ‘truc’ in deze context een negatieve connotatie heeft, zal je merken dat figuratieve kunstschilders over een complete trukendoos beschikken. Of het uiteindelijke schilderij een kunstwerk of een kunstje wordt, staat hier naar mijn idee los van en hangt veel meer af van de creativiteit van de kunstschilder.
Ik werk zelf zelden volgens de methodes die in deze cursus worden onderwezen, maar toch denk ik dat het beheersen van deze technieken, in grote mate bijdragen aan mijn schilderijen.
Deze lesbrief bevat enkel een korte introductie, om een overzicht te geven van het lesprogramma. In de volgende lesbrieven zal inhoudelijk worden ingegaan op de verschillende aspecten van de schilderkunst.

Lesbrief 2 – Vorm                   hoe je een tekening kunt opbouwen vanuit tweedimensionale vormen

Lesbrief 3 – Volumes             hoe je een tekening kunt opbouwen vanuit driedimensionale vormen

Lesbrief 4 – Tonaliteit            hoe je een ruimtelijke illusie kunt creëren met een begrip van de grijswaarden

Lesbrief 5 – Anatomie            hoe je een geloofwaardige menselijke gestalte kan schilderen met een beperkte kennis van de menselijke anatomie

Lesbrief 6 – Perspectief         hoe je het kunstmatige perspectief kunt toepassen om een ruimtelijke illusie te creëren

Lesbrief 7 – Kleur                  hoe je een ruimtelijke illusie kan creëren met kleur

Lesbrief 8 – Compositie         hoe de ordening van verschillende elementen kan bijdragen aan een ruimtelijke illusie

Als je snel deze onderwerpen van de lesbrieven langsgaat, zal het je meteen opvallen dat de ruimtelijke illusie hierin een grote rol speelt. Er wordt nauwelijks gesproken over het onderwerp. Het is belangrijk te begrijpen dat het hier voornamelijk gaat om abstracte kennis. Een schilderij waarin deze technieken tot in de hoogste perfectie zijn toegepast, hoeft niet per se iets ‘voor te stellen’. Bij abstractie wordt snel gedacht aan de schilderijen van bijv. Rothko of Newman, maar elk schilderij, ongeacht het onderwerp, of de detaillering, bevat een zekere mate van abstractie.
In de lesbrieven zal als voorbeeld steeds een bos bloemen worden genomen, omdat dit een onderwerp is wat in de zogenaamde ‘amateurschilderkunst’ een geliefd onderwerp is, en zo het best duidelijk zal worden, wat de bovengenoemde abstracte kennis voor voordelen kan hebben voor de schilder die deze kennis nog niet machtig is.

Alleen in lesbrief 4 zal de mens zelf het onderwerp zijn, aangezien de anatomie van de plant en die van de mens sterk van elkaar verschillen.

Lesbrief 2 – Vorm 

In deze les zullen we leren hoe je een tekening kunt opbouwen vanuit tweedimensionale, geometrische vormen. Het doel van deze cursus is om een zo goed mogelijke illusie van de werkelijkheid te creëren en de tekenmethode die in deze lesbrief wordt beschreven, moet je instaat stellen om een tekening te maken in de juiste verhoudingen.
Alles om je heen heeft een vorm. Een vorm is een eigenschap van een voorwerp, net zoals kleur een eigenschap is. Je kunt je in een schilderij op kleur richten en daarbij vorm minder aandacht geven. In deze les doen we het omgekeerde.
Als je uit de losse pols iets natekent, begin je vaak met de grillige omtrek van een voorwerp. Een van de nadelen hiervan is dat je oog erg goed is in het opmerken van details. We hebben als het ware een ingebouwde lens, waarmee we inzoomen op dat wat we belangrijk vinden. Als je bijvoorbeeld die enorme volle maan wil fotograferen, zul je zien dat deze bijna niet zichtbaar is op de foto. In een schilderij van de maan, zal je de verhoudingen willen manipuleren, maar dat is voor een toekomstige les.
Om de verhoudingen goed te krijgen, kunnen we een simpele truc toepassen, namelijk de werkelijkheid abstraheren tot tweedimensionale geometrische vormen.
Een papier is een tweedimensionaal vlak. Het is plat. De werkelijkheid heeft drie dimensies. Je denkt er waarschijnlijk niet bij na, maar als je bijvoorbeeld een bloem natekent, moet je deze eerst terugbrengen tot twee dimensies, tot de dimensies van het papier. Vervolgens kun je een ruimtelijke illusie creëren. Wanneer je niet voldoende stilstaat bij de eerste stap, wordt het heel moeilijk om de verhoudingen van wat je tekent goed te krijgen. Zo heb je bijvoorbeeld de neiging om driedimensionale vormen op het platte vlak meer volume te geven, om het gebrek aan ruimtelijkheid als het ware te compenseren. Je kunt een tekening opbouwen vanuit tweedimensionale vormen, maar je kunt een tekening ook opbouwen vanuit de volumes (kubus, bol, cilinder, balk, prisma, piramide, of kegel). In deze les richten we ons op de eerste methode. In de tweede methode moet je de tussenstap in je hoofd doen. Dit is dus moeilijker.
Men vraagt wel eens waarom kunstenaars vaak aanraden niet naar foto te werken (hoewel ze hier zelf wel op betrapt kunnen worden). Een van de redenen hiervoor is dat een foto twee dimensies heeft. Het tekenen naar foto is dus onvergelijkbaar met het tekenen naar de werkelijkheid en het is geen goede oefening, omdat je zelf de stap van drie dimensies naar twee dimensies overslaat. Dat een fotocamera in dit proces de werkelijkheid ook manipuleert, valt alleen op als het lineair perspectief niet meer klopt, bijvoorbeeld bij een fisheye lens, maar daar moet je je ook bewust van zijn.
Dat was de uitleg. Laten we nu kijken naar een voorbeeld. De kwaliteit van de foto’s is niet zo geweldig, dus ik zal in de toekomst deze foto’s vervangen, maar de kwaliteit heeft geen invloed op de bruikbaarheid.
In het eerste voorbeeld zie je dat ik een driehoek op een papier heb getekend. Deze driehoek is een bos bloemen. Ik heb de grote vorm geabstraheerd tot een driehoek. Iedereen is instaat om de werkelijkheid te abstraheren tot geometrische vormen. Als je een rond bord ziet, zul je dit herkennen als een cirkel, terwijl het in werkelijkheid waarschijnlijk niet perfect rond is. Wanneer je een bos bloemen tot een driehoek abstraheert, zul je iets meer imperfecties zien, maar deze moet je voor nu negeren. De geometrische vorm kan ik net zo lang aanpassen totdat de verhouding goed is en omdat ik weinig variabelen heb, kan ik makkelijk vergelijken. Richting, dat is de schuinte van de diagonalen, is lastig in te schatten en het is ook mogelijk om een horizontale as en een verticale as te tekenen, om hier vervolgens alles tegen af te zetten. Ik heb niet het geduld voor die methode.
Wanneer ik de grote vorm perfect heb, kan ik deze opdelen in steeds kleinere vormen, zonder te snel in detail te treden. Een bos bloemen is een heel complex geheel en als je in detail treedt kom je er nooit uit. Bij het uitwerken van de tekening raak je gefrustreerd doordat je steeds de vorm moet herstellen: die ene bloem past er niet meer tussen, of je moet er een bloem bij verzinnen om de ruimte op te vullen.
In deze tekening, kwam ik niets van deze frustratie tegen. De tekening hierboven oogt nog bijzonder plat. Een tekening met enkel lijn, kan veel meer ruimtelijkheid hebben. Dat is echter nu niet de bedoeling. In de volgende les zullen we behandelen hoe je vanuit ruimtelijke volumes een tekening kunt opbouwen. Het zal een ander bos bloemen zijn. Ik dacht dat bloemen wel stil zouden zitten, maar ik had misschien niet twee dagen nadat ik ze had gekocht met de tekening moeten beginnen. Tip van de kunstenaar! 

zaterdag 12 oktober 2013

Het moderne mecenaat

Mijn kunstproject (http://www.voordekunst.nl/vdk/project/view/1613-a-portrait-of-the-artist-as-a-skyscraper) is al voor een vierde gefinancierd, dus het leek me wel tijd om wat meer te vertellen over de voordelen voor de donateurs en dan ga ik volgend blog weer wijden aan het kunstproject zelf. Ik ben uiteraard heel blij dat zoveel mensen al hebben gedoneerd ‘voor de kunst’ of voor mij, maar deze donatie betaalt zich ruimschoots terug en is daarom misschien beter te zien als een goede investering.

Wat zijn de voordelen? Om te beginnen is er het belastingvoordeel. Het is mogelijk om de giften af te trekken van de belasting. (http://voordekunst.nl/anbi) Dit betekent dat het al mogelijk is om voor 175 euro een schilderij te bemachtigen dat in een galerie, die ook een percentage rekent, nog voor 800 euro aan de muur heeft gehangen, nog los van het schilderij dat verloot wordt onder alle donateurs. Over het inlijsten moeten wel aparte afspraken gemaakt worden.

Het is natuurlijk ook extra leuk dat je degene kunt volgen, of al kent, van wie je een schilderij bemachtigt. Als je dit leest, heb je al uitgevogeld hoe je me kunt volgen. Op dit blog zal ik steeds updates plaatsen van mijn kunstproject. De kans is groot dat door het project, dat je zelf mede mogelijk maakt, de waarde van het schilderij vermeerdert.

Als het project is afgelopen, kun je een afspraak met me maken en mijn atelier bezoeken om een werk uit te zoeken. Of misschien heb je een leuke opdracht; een portret van je echtgenoot, of je konijn. Dat is ook mogelijk.

Voor de schets als ansichtkaart (bij een gift van 20 euro) geldt dit niet, want die teken ik ter plekke in mijn schetsboek in New York. Ik vind dit zelf het moeilijkst om weg te geven, omdat in het schetsen de echte ontwikkeling plaatsvindt en omdat de schetsen vaak een spontaniteit hebben die bij het uiteindelijke schilderen moeilijk is om terug te vinden.


Aan de litho’s en de (eendaagse) cursus zal ik nog een apart blog wijden, maar laat ik concluderen met de opmerking dat de tegenprestaties zeer de moeite waard zijn, dus denk goed na voor je een keuze maakt! Als het project voor vijftig procent is gefinancierd, zal ik het schilderij online zetten dat onder de donateurs wordt verloot.

maandag 7 oktober 2013

Twee schilderijen

In dit blog zal ik tijdens mijn kunstproject in New York over mijn belevenissen en ontwikkeling schrijven. Het is lastig om over het schilderproces te schrijven, zonder woorden als mooi en leuk, of woorden als kleurtoon en monumentaliteit te gebruiken. Van mijn vroegere van oorsprong Chinese docente Juane Xue heb ik geleerd dat het veel duidelijker is, wanneer je naar nieuwe manieren zoekt om je uit te drukken: ‘Je hebt een paar knikkers. Daarmee kun je gaan knikkeren. Dat is als naar een foto schilderen. Je kunt ook naar de winkel gaan en nieuwe knikkers kopen. Dat is als naar de werkelijkheid schilderen.’ Om deze reden en omdat ik in Nederland ook elke dag met schilderen bezig ben, zal ik alvast wat recente schilderijen bespreken, zodat ik op 15 november ‘de juiste toon’ heb gevonden.
Ik zal de komende dagen ook berichten plaatsen waarin ik wat meer vertel over de tegenprestaties voor donaties aan mijn project en over wat voor voordelen er nog meer zitten aan het steunen van mijn project. En ik wil iedereen bedanken die al heeft gedoneerd!

De twee schilderijen waar ik nu wat meer over wil vertellen, zijn beide bijna voltooid, maar ze zijn totaal verschillend van benadering en aanpak en daarom wel interessant om na elkaar te bespreken. De ene is een portret van Jean Pierre Rawie dat ik naar foto heb geschilderd, de andere een portret van mijn muze Sandrien, dat ik naar werkelijkheid heb geschilderd. Hieronder staan foto’s van beide schilderijen.



Het moeilijkste van het schilderproces is misschien wel dat het schilderij elk moment dat je stopt en afstand neemt, af moet zijn. Stel dat je een oude weegschaal hebt waarop je aan beide kanten steeds wat gewicht toevoegt en dat er plotseling een man binnenkomt die heel hard stop roept en dat de weegschaal dan perfect in evenwicht moet zijn. Ja, ik ga in dit blog wat van je voorstellingsvermogen vragen. Maar ik hoop dat je nu begrijpt dat het me niet helemaal gelukt is. In beide schilderijen is de achtergrond nog in een eerder stadium dan de rest, maar daardoor kun je wel goed zien hoe ik de schilderijen opbouw.
Het schilderij van Rawie is vanuit vlakken opgebouwd, dat wil zeggen dat ik ben begonnen met grote eenvormige vlakken die ik met bijna ongemengde kleuren volledig heb ingekleurd. In dit stadium leek het alsof ik geïnspireerd was door Mondriaan, al had hij ernstig gefronst bij de hoeveelheid rood die ik gebruik. En waar niet meer bij, maar de arme man leent zich goed voor vergelijkingen.
Deze grote vlakken heb ik opgedeeld in kleinere, minder geometrische vlakken, beginnend met de donkerste. Van donker naar licht werken is gebruikelijk bij een olieverfschilderij, maar ik had voordat ik begon ook een idee, dat ik de schaduwen in elkaar wou laten overlopen tot spookachtige onduidelijke vormen. Het was doordat ik bepaalde stukken, bijvoorbeeld bij de stoel, vanuit dit idee zo interessant vond, dat ik daar meer aandacht aan heb besteed dan aan de rechterzijde van het schilderij.

Het tweede schilderij is niet opgebouwd vanuit vlakken, maar vanuit de tekening. Ik heb eerst een houtskooltekening gemaakt en ben vervolgens daarin verder gaan tekenen met oliepastel. Een tekening bestaat over het algemeen meer uit lijnen, terwijl een schilderij meer uit vlakken bestaat. Lijnen kunnen de grenzen tussen vlakken aangeven, maar ze kunnen ook andere informatie geven. In een tekening begin ik vaak met compositielijnen. Dit zijn lijnen die aangeven hoe ik het beeld op het vlak wil hebben. Ze geven richtingen aan en bepaalde ritmes, dat zijn richtingen die zich herhalen.
In dit geval was de compositietekening een grote vorm (probeer er maar eens een gekantelde driehoek/ruit in te zien), van zich herhalende diagonalen, die als het ware gevangen zit binnen het vlak. Het eerste schilderij heeft een driehoekscompositie: je kunt in de figuur van Rawie een driehoek herkennen, gevormd door de lijn van zijn wandelstok die doorloopt in het colbert en de lijn langs zijn rug naar de schaduw op de muur. Er zit alleen nog veel ruimte omheen. Deze ruimte zorgt ervoor dat je afstand neemt tot het onderwerp. Het schilderij van Sandrien is dus veel intiemer: het onderwerp komt dichterbij.
Ik denk dat je schildert met je ogen en niet met je handen. Daarmee bedoel ik dat het belangrijkste van schilderen is dat je op een analytische manier naar de werkelijkheid kunt kijken. Dit analyseren is geen kille, saaie bezigheid. Van Gogh beschrijft het mooi in zijn brieven. Kijken kan heel intensief zijn!
Ik dwaal verschrikkelijk af, want wat ik wou zeggen was dat naar mijn idee de hand (het materiaal) altijd in dienst staat van het oog. In dit schilderij was het materiaal echter niet zo gehoorzaam. Ik tekende met oliepastel, verdunde dat vervolgens met terpentine en mengde het met olieverf. Wie dit ooit heeft geprobeerd, weet wat een worsteling dat is!
De transparantie, of doorzichtigheid die ontstond uit de worsteling, paste eigenlijk wel goed. De zware rode en bruine tinten uit het schilderij van Rawie zouden in dit beeld misplaatst zijn. De transparantie geeft juist een helder, fris gevoel. Een voordeel van naar de werkelijkheid werken, is dat je veel meer informatie over bijvoorbeeld kleur kunt zien, waardoor het makkelijker is om dit om te vormen naar je eigen werkelijkheid.
Als je benieuwd bent naar de voltooide schilderijen, kijk dan over ongeveer een week op mijn website: www.gaaikeeuwema.nl
Laat me ook weten of ik in het vervolg een minder uitgebreid, of uitgebreider, eenvoudiger, of diepgaander blog moet schrijven. Ik doe dit voor het eerst, dus alle tips zijn welkom!

donderdag 3 oktober 2013

A portrait of the artist as a skyscraper

Mijn project staat eindelijk online! Het is erg bevredigend om een plan te bedenken, een vrij ambitieus plan zelfs, en het dan ook daadwerkelijk uit te voeren. Het is als wanneer je een beeld voor een schilderij in je hoofd hebt en hier enkele maanden mee rondloopt, en het dan uiteindelijk daadwerkelijk schildert. Zulke beelden draag ik vaak in mijn hoofd mee en er is altijd de wens om het daar te bewaren, zodat het niet tegen kan vallen wanneer ik het aan het linnen prijsgeef.
Het plan om zomaar voor een maand naar New York te gaan om daar samen met kunstenaars die ik slechts via via kende te gaan schilderen, kwam op een gegeven moment in mijn hoofd op en ik wou niet dat het bij een plan bleef. Ik schreef direct een brief naar een kunstenaar in New York en ik kreeg meteen een positief antwoord terug. Vanaf dat moment tot vandaag, is het plan langzamerhand een realiteit geworden.

Wanneer ik dan aan het schilderen ben, af en toe nog even twijfel aan het oorspronkelijke idee, om dan te zien dat het al vervangen is door een nieuwe werkelijkheid en met elke kwaststreek deze werkelijkheid aan kracht zie winnen, dan raak ik vervuld van een euforisch gevoel. Zo voel ik me nu over mijn project en hoewel de euforie wel weer voorbij zal gaan, geeft het me een motivatie om zo hoog mogelijk te reiken, tot in de wolken.